Het Nederlandse burgemeestersambt langs de meetlat van de democra­tische rechtsstaat

Nederlandse burgemeesters gelden als hoeders van de democratische rechtsstaat op lokaal niveau. Dat roept de vraag op in hoeverre het burgemeestersambt zelf, formeel en feitelijk, voldoet aan het ideaal van de democratische rechtsstaat. Om dat te bepalen, ontwikkelen we in dit artikel eerst een meetlat van de democratische rechtsstaat. Vervolgens gebruiken we deze meetlat voor de beantwoording van de centrale vraag in dit artikel: in hoeverre voldoen de aanstellingswijze van burgemeesters en de invulling van het burgemeestersambt aan de eisen van de democratische rechtsstaat? Onze conclusie is dat de huidige aanstellingswijze en ambtsinvulling in het licht van de meetlat zowel plus- als minpunten kennen, met de kanttekening dat nogal wat gegevens daarover ontbreken. Knelpunten doen zich voor bij de combinatie van rollen in de uitvoerende macht (voorzitter college; eigenstandig orgaan op het vlak van openbare orde en veiligheid) en de wetgevende macht (voorzitter raad) en bij integriteitsbewaking bij andere politieke ambtsdragers op het lokale niveau. Het artikel gaat ook in op plus- en minpunten van alternatieven van de huidige aanstellingswijze en bepaalde aspecten van de ambtsinvulling. We concluderen dat de ontwikkelde meetlat meerwaarde heeft bij het systematisch doorlichten van politiek-­bestuurlijke ambten en instituties in het lokaal bestuur en andere bestuurslagen.